Goedkoop

Zaaltje, broodje, 45 betrokken mensen. Werkconferentie. De beamer staat aan, de dagvoorzitter trapt af.

Ik mag in mijn rol als voorzitter van Humanitas Noord Kennermerland iets vertellen over vrijwilligers in de zorg. De avond te voor zag ik staatssecretaris Van Rijn bij Knevel en van de Brink zich over de zelfde vraag buigen, hij kwam er niet helemaal uit. Zorg dichterbij + zorg goedkoper = meer mantelzorg en minder professionals. Dat is de theorie. Maar hoe werkt dat in de praktijk?

Die blijkt zoals altijd weerbarstig. Steeds meer mensen zijn vrijwilliger. En vrijwilligers kunnen veel. Veel meer dan vaak wordt gedacht. Want om maar direct een misverstand weg te nemen: mensen met een afgeronde universitaire of hbo opleiding 'vrijwilligen' niet minder dan mensen met wat minder diploma's op zak. Vrijwilligers zijn er gelukkig in verschillende soorten en maten. Een grote groep vrijwilligers is mantelzorger en steekt rechtstreeks een helpende hand uit naar familie, vrienden, buren die het alleen even niet meer redden. Anderen doen dit via een organisatie als Humanitas. Opvoedingsondersteuning, palliatieve zorg, het zijn lang niet altijd de eenvoudige klussen die nu al door vrijwilligers worden geklaard. Als we willen dat nog meer taken door vrijwilligers worden overgenomen zijn een aantal zaken van belang.

Er zullen duidelijke grenzen getrokken moeten worden tussen dat wat van vrijwilligers (en cliënten) gevraagd kan worden en dat wat het domein van professionals blijft. Zo kiest men er in Rotterdam voor om alles wat te maken heeft met lichamelijke verzorging aan de professional te laten. Dat schept helderheid en rust: verhalen dat in de toekomst de buurman je onder de douche komt zetten als je het zelf niet meer kunt verdwijnen met het trekken van heldere scheidslijnen direct in de prullenbak. Pas wanneer je duidelijk maakt waar het allemaal niet om gaat, ontstaat er draagvlak om dat te organiseren waar het wel om gaat. Daarnaast zal er zowel in het belang van de vrijwilligers als dat van de cliënten, permanente aandacht moeten zijn voor opleiding en ondersteuning. En zullen vrijwilligers vanaf het begin volwaardig deel moeten uitmaken van de lokale zorgstructuur, bijvoorbeeld de wijkteams.

En wat misschien wel het belangrijkst is: vrijwilligerswerk moet vrijwilligerswerk blijven. Een vrijwilliger is iemand die op vrijwillige basis iets wil betekenen voor zijn of haar omgeving. Geen beleidsinstrument om bezuinigingen mee op te vangen. Er zijn al gemeenten gesignaleerd die het vrijwilligerswerk aanbesteden. Vrijwilligersorganisaties worden gevraagd te offreren op een pakket aan diensten. Inclusief het verzoek om bij het verliezen van zo'n aanbesteding, de vrijwilligers maar even te melden dat ze vanaf nu voor een andere organisatie werken. Zo werkt het dus niet. Een vrijwilliger is meer dan een naam en een nummer op een exelscheed. Wie denkt dat een vrijwilliger hetzelfde is als goedkoop personeel, komt van een koude kermis thuis.