Oek de Jong

Het is weer ‘lijstjestijd’. Rond ‘oud en nieuw’ wordt er in de kranten volop teruggeblikt. Wie is de opvallendste tv figuur van het afgelopen jaar? Wie de beste politicus? Wat is de beste film van 2013, wat het beste boek?

Wat het laatste betreft kies ik voor ‘het boek van Oek’. ‘Het 800 bladzijden tellende Pier en oceaan kan gezien worden als het magnum opus van Oek de Jong, schreef Elsbeth Etty in NRC Handelsblad. Dat vind ik dan weer niet, maar dat komt omdat ik 27 jaar eerder mijn hart heb verpand aan een ander boek van Oek de Jong: Cirkel in het gras. Het enige boek uit mijn boekenkast dat ik letterlijk stukgelezen heb. En herlees tot op de dag van vandaag.

Wat Cirkel in het gras voor mij zo bijzonder maakt heeft niet alleen te maken met de kwaliteit van het boek. Zoals muzieksmaak zich vormt tussen je 17e en je 20e zo vergaat het mij in die jaren ook met literatuur. Als ik in 1985 een voorpublicatie van het boek in de Volkkrant lees ben ik 19 jaar oud, woon op een klein kamertje in Zwolle, lees veel, schrijf veel over de wereld die ik op mijn manier zal gaan veroveren en dan verschijnt daar opeens een boek dat al mijn dromen op scherp zet. Alleen al de foto van de schrijver. Daar staat in wit overhemd een jongeman van de wereld. Zo’n man wil ik ook zijn. Al lezend val ik als een blok voor de hoofdpersonen uit het boek, in wie ik stuk voor stuk een deel van mijn dromen zie gepersonifieerd. Hannah Picard, de vrouwelijke hoofdpersoon wordt correspondent voor NRC Handelsblad in Rome. (Voor een krant werken, reizen!). Andrea Simonetti, de manlijke hoofdpersoon doet onderzoek voor een museum, in zijn vrije tijd schrijft hij gedichten. (Schrijver, intellectueel!) Leda Simonetti, de dochter van Andrea, ontwikkelt zich van meisje tot jonge vrouw en krijgt gedurende het boek steeds meer oog voor kleur, beweging, vorm, (fysieke) schoonheid. (Sensationeel gevoel dat gepaard gaat met het ontdekken van het leven, de liefde, kunst!). Etc.

De hoofdpersonen leven hun leven met een intensiviteit en diepgang waar ik op mijn galerijflat in Zwolle alleen maar van kan dromen. Niet dat ik ieder woord, laat staat iedere verwijzing kan doorgronden, maar ik wordt gegrepen door het gevecht dat wordt gevoerd, een gevecht waar ik mij in herken. Het ondoorgrondelijke hemelse versus het praktische aardse. Het driftige lijf versus het beredenerende hoofd. De drang om je verbonden te willen weten met anderen versus de nog wel veel grotere drang om weg van alles geraken, weg, weg, weg. Tel daar het interessante –politieke- decor waartegen het verhaal zich afspeelt (Rome, ontvoering Aldo Morro, Rode Brigade) bij op en de verklaring waarom het boek explodeert in mijn hoofd is daar.

Is het nieuwe ‘boek van Oek’ daarmee een minder boek? Nee, dat is het niet. Pier en oceaan is een prachtboek, schitterend geschreven, misschien wel beter dat Cirkel in het gras. Maar zoals Oek de Jong op de achterflap van zijn nieuwe boek al lang geen mystieke jongeman meer is, zo zal ik dit boek en alle boeken die hoop ik nog zullen volgen, nooit meer kunnen lezen als ben ik een Zwolse jongen van 19.