Het eerlijke verhaal

De politieke quote van 2012? ‘Het eerlijke verhaal’. Diederik Samsom introduceerde ‘het eerlijke verhaal’ in augustus tijdens de verkiezingscampagne en sindsdien kun je geen krant open slaan of je komt ‘het eerlijke verhaal’ wel een keer tegen.

‘Briljante vondst’, zeggen cynici. ‘Als het met leugens niet meer lukt, laten we het dan eens met de waarheid proberen.’ ‘Bemoedigende ontwikkeling’ , zeggen anderen. ‘Is het niet mooi dat in een wereld waar op ieder ministerie, in elk zich zelf respecterend bedrijf, een afdeling communicatie is ter grote van het Britse leger, waar je op iedere straathoek in de armen van een schimmige spindokter kunt lopen, niets beter blijkt te werken dan het vertellen van de naakte waarheid? Weg met de praatjesmakers, vaarwel afdeling politieke communicatie!’

Beide redeneringen jn net een slag te simpel. Ten eerste, het eerlijke verhaal bestaat natuurlijk niet. Verhalen krijgen kleur door de context waarbinnen ze worden verteld. De achtergrond van het verhaal, het frame, is van minstens even groot belang als het verhaal zelf. En wie houden zich bij uitstek bezig met framing? Inderdaad, de mannen en vrouwen van de afdeling communicatie. De tweede reactie snijdt ook al geen hout. Het openbaar bestuur ligt onder een vergrootglas. Met de komst van internet en social media is nieuws, dus ook het politieke nieuws, een 24 uur vol continu bedrijf geworden. Communicatie is al lang niet meer iets wat je er even bij doet. Wat zich in eerste aanleg laat aanzien als een beheersbaar binnenbrandje is door de overvloed en snelheid van (social) media voor je het weet een uitslaande fik. Adequaat reageren is dan van het grootste belang. Er zijn handleidingen geschreven ‘hoe te handelen in een politieke crisis’. Verschillende situaties vragen om een verschillend type reactie: van ontkenning, tot het aanbieden van excuses, tot het afleggen van verantwoording ,tot ruiterlijk toegeven. In alle gevallen geldt dat in rap tempo de juiste analyse maken essentieel is, reageren moet niet alleen snel, het moet ook in een keer goed.

Ik heb verschillende van die snel om zich heen grijpende branden meegemaakt. Ooit zag ik van dichtbij een landelijk bekend en gerespecteerd wethouder van een grote stad binnen twee weken volledig affakkelen. Het begon er mee dat hij door een columnist van een lokale krant werd beschuldigd van zaken die in eerste aanleg vooral een beetje dom leken. De politicus ontkende niet, maar relativeerde het verhaal wel. Daarop kwamen nieuwsgierig geworden andere media met nieuwe onthullingen, en na een poging ook die publiekelijk te relativeren, volgde een derde lading beschuldigingen, dit keer minder onschuldig van aard. Uiteindelijk restte de wethouder niets anders dan aftreden. Waarbij niet zozeer de beschuldigingen hem de das om hadden gedaan, maar het feit dat er niet vanaf het eerste moment volledig opening van zaken gegeven was. Dit veranderde de wethouder in de publieke opinie in een onbetrouwbare figuur. Er was een kans op politiek overleven geweest als hij vanaf het eerste moment geluisterd had naar zijn communicatieadviseur: Houdt de regie in eigen hand, kies een medium dat je de ruimte biedt, vertel daar zonder omwegen het eerlijke verhaal.