Joop Den Uyl

Nu ik zijn stukken, notities, speeches en rapporten (her)lees, het meeste niet verder weg dan een muisklik of vier, valt op hoe actueel, diepgravend en bovenal uitdagend zijn werk nog altijd is.

Zouden deze teksten en speeches tegenwoordig nog aanslaan? Ik betwijfel het. Den Uyl was een goed spreker, maar in soundbytes sprak hij niet. Hij maakte het zijn gehoor en lezers niet altijd makkelijk. Door politici van vandaag wordt nog wel eens een enkel citaatje ‘Den Uyl’ gebruikt, doorgaans om twijfelachtige plannen te legitimeren of in een verder oppervlakkig betoog te laten doorklinken dat de spreker toch eigenlijk best een diepzinnige inborst heeft. Maar de toon van Den Uyl hoorde ook wel heel erg bij zijn tijd. Misschien daarom wel roept zijn werk naast bewondering ook ‘Het Dorp’ gevoel van Wim Sonneveld bij me op. Nergens voor nodig natuurlijk. Want het is niet alleen de toon die de muziek maakt. Neem de elf politieke lessen van Den Uyl die Jan Pronk eens treffend omschreef. Kunnen anno 2012 zo mee in de opleiding:

De elf lessen van Den Uyl:

1. Blijf studeren. Denk nooit dat de feiten voor zich spreken en de waarheid gevonden is. Zoek achtergronden en minder voor de hand liggende verbanden. Blijf vragen stellen.

2. Vraag je bij iedere beslissing af wat het effect zou zijn op de zwakste groepen in de samenleving. Neem geen genoegen met een deskundig antwoord. Probeer het van de betrokken mensen zelf te krijgen.

3. Lok tegenspraak uit om je eigen oordeel te scherpen, stelselmatig.

4. Maak politieke tegenstellingen niet groter dan ze zijn, maar verdoezel ze evenmin. Gebruik ze om steun te verwerven voor de politieke keuze die je voorstaat.

5. Timing is essentieel. De keuze van het juiste moment voor het lanceren van een idee of het nemen van een beslissing is net zo belangrijk voor politiek succes als de inhoud ervan. Maak gebruik van de factor tijd: aarzel noch om uit te stellen, noch om te verrassen.

6. Probeer een politieke crisis niet op te lossen door een schuldige aan te wijzen. Kijk niet achterom, maar vooruit. Probeer een achterstand om te smeden tot een voordeel.

7. Hervorm via kleine stappen, niet via grote omwentelingen. In onze maatschappij zijn de marges voor hervormingen smal. Probeer ze te vergroten door grenzen af te tasten en een beetje te verschuiven. Wees compromisbereid: ook een kleine stap vooruit is de moeite waard, tenzij je je bevindt op een doodlopende weg. Sla die niet in. Indien de weg van de hervorming toch dood blijkt te lopen, past noch strijd, noch compromis, alleen terugtocht.

8. Koester je niet in macht. Wees als politicus geen regent. Stel je kwetsbaar op. Stel niet alleen de macht van anderen ter discussie, ook die van je zelf.

9. Vervreemd je niet van je kiezers, je achterban, je partij. Maar aarzel niet om voorop te lopen en de weg te wijzen.

10. Kies altijd voor democratische processen en democratische instellingen, ook wanneer de uitkomst je niet zint. Voor een burger betekent dat: democratische rechtsregels geven altijd de doorslag, zolang deze niet langs democratische weg zijn gewijzigd. Voor een regering betekent dit: het parlement heeft altijd gelijk.

11. Hoe fascinerend de politiek ook is, haal je inspiratie buiten het politieke bedrijf zelf, bij de mensen om wie het gaat. En als die er even niet zijn: lees gedichten